زیارت در نگاه شریعت

           

برای حفظ امانت باید عرض کنم ؛ این نوشته تحقیق بنده(نیمانجاری) نیست بلکه برگرفته از نرم افزار «وهابیت شناسی» کاری از مرکز مطالعات و پژوهشهای امامت و مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی میباشد.

 

        

     زیارت در نگاه شریعت، ص: 7

مقدمه‏

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ‏

و الصلاة و السلام على سیّد الأنبیاء أبی القاسم محمد صلى الله علیه و آله و آله الطاهرین.

بى شکّ، شریعت جاودانه اسلام کاملترین شریعت الهى از سوى خداوند متعال است که توسّط آخرین پیامبر الهى، حضرت محمّد بن عبداللَّه صلى الله علیه و آله براى هدایت بشر و معرفى سعادت ابدى و کمال سرمدى به انسان‏ها ابلاغ گردیده است.

ولى متأسّفانه این شریعت انسان ساز، توسّط بعضى از نابخردان متعصّب، تحریف شده و با ایجاد شبهات مغرضانه، سعى در تبلیغ افکار افراطى و بى اساس به عنوان احکام اسلام نموده و برخى از مسلمانان را از شریعت ناب محمّدى دور کرده و باعث شکاف میان امت اسلامى مى‏شوند.

ابن تیمیّه یکى از افرادى است که با ترویج افکارى پوچ، به تربیت شاگردانى مانند «ابن قیّم» پرداخت و راه را براى پایه‏گذارى مسلک وهابیّت، توسّط محمّد بن عبدالوهاب‏

                        زیارت در نگاه شریعت، ص: 8

فراهم نمود. آنان در راستاى تبلیغ عقاید خویش، پیروان اهل‏بیت علیهم السلام را به جرم اعتقاد به عقایدى برگرفته از شریعت ناب محمّدى، متهم به شرک و کفر کردند.

طبیعى است که عدّه‏اى فریب آنها را خورده و اکنون در دفاع از عقاید بى‏اساس وهابیّت، با طرح شبهاتى درباره عقاید شیعه، قصد تخریب چهره پیروان اهل بیت را دارند.

یکى از موضوعاتى که همواره محور شبهه افکنى و تبلیغات آنان بوده موضوع زیارت است. کتابى که در پیش روى دارید قسمتى از کتاب «در پرتو شریعت» است که در پاسخ به شبهات وهابیّت نوشته‏ام. نظر به اهمّیت مباحث مربوط به زیارت، شبهات و پاسخ‏هاى مربوط به آن توسّط «معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبرى» منتشر شده که در اختیار جویندگان حقیقت قرار مى‏گیرد.

قم- حوزه علمیه‏

عباسعلى زارعى سبزوارى‏

27/ 11/ 86

                        زیارت در نگاه شریعت، ص: 9

                        زیارت قبور

 

شبهه‏

زیارت قبور یکى از مسائلى است که همواره مورد اختلاف شیعه و سنّى بوده که نیازمند بررسى و تحقیق بیشترى است؛ اگر چه اهل سنت در مسأله زیارت قبور دیدگاهى نزدیک به دیدگاه شیعیان دارند، ولى وهّابیون همواره در تبلیغات خود نسبت به دو موضوع حسّاسیت داشته، شیعیان را تخطئه مى‏کنند:

1. مى‏گویند: شما شیعیان به زیارت قبرهاى مردگان مى‏روید و گریه مى‏کنید و این زیارت را براى مردان و زنان مستحب مى‏دانید؛ در حالى که پیامبر صلى الله علیه و آله از رفتن زنان به کنار قبرها نهى نموده و فرموده است:

 «لَعَن اللَّه زوّارات القبور. «1»»

 «خداوند زنانى را که به زیارت قبرها مى‏روند، نفرین کرده است.»

__________________________________________________

 (1). کنز العمّال، ج 16، ص 388؛ إرواء الغلیل، ج 3، ص 232؛ مسند أبی داود الطیالسی، ص 311؛ مسند أبی‏یعلى، ج 10، ص 314.

                        زیارت در نگاه شریعت، ص: 10

و در روایتى دیگر نقل شده است:

 «لعن رسول اللَّه صلى الله علیه و آله زوّارات القبور. «1»»

 «رسول خدا صلى الله علیه و آله زنهایى را که به زیارت قبرها مى‏روند نفرین کرده است.»

2. مى‏گویند: شما مسافرت نمودن به قصد زیارت پیامبر صلى الله علیه و آله و امامان و امامزادگان را مستحب مى‏دانید؛ در حالى که پیامبر صلى الله علیه و آله شدّ رحال (بار بستن) براى زیارت خود و دیگران را اجازه نداده و فرموده است:

 «لاتشدّ الرِحال إلّاإلى ثلاثة مساجد، إلى المسجد الحرام، ومسجد الأقصى، و مسجدی.»

 «باربندى و مسافرت نکنید مگر به سه مسجد:

مسجدالحرام، مسجد الأقصى و مسجد من. «2»»

و نیز مى‏فرماید:

 «ولاتجعلوا قبری عیداً، وصلّوا علیَّ، فإنّ صلاتکم‏

__________________________________________________

 (1). مسند أحمد، ج 2، ص 337؛ سنن ابن ماجة، ج 1، ص 502؛ سنن الترمذی، ج 2، ص 259؛ المستدرک، ج 1، ص 374؛ السنن الکبرى (للبیهقی)، ج 4، ص 78؛ مسند أبی داود الطیالسی، ص 357؛ المعجم الکبیر، ج 4، ص 42؛ تفسیر القرطبی، ج 20، ص 170.

 (2). صحیح مسلم، ج 4، ص 102 و 126؛ صحیح البخاری، ج 2، ص 58 و 250؛ مسند أحمد، ج 3، ص 7 و ج 6، ص 7؛ سنن الدارمی، ج 1، ص 330؛ سنن ابن ماجة، ج 1، ص 452؛ سنن الترمذی، ج 1، ص 205؛ سنن النسائی، ج 2، ص 37؛ السنن الکبرى (البیهقی)، ج 10، ص 82.

                        زیارت در نگاه شریعت، ص: 11

یبلغنی حیثما کنتم. «1»»

 «قبر مرا مکان جشن و سرور قرار ندهید، بلکه بر من صلوات بفرستید؛ زیرا صلوات شما هر کجا باشید به من مى‏رسد.»

پاسخ شبهه‏

حکم زیارت اهل قبور براى مردان‏

زیارت اهل قبور نزد فقها و اکثر مذاهب اهل سنّت مستحب است و غرض از زیارت اهل قبور، عبرت گرفتن، توجّه به آخرت، دل نبستن به این دنیا، دعا براى اموات و قرائت قرآن در کنار قبور است.

براى استحباب زیارت قبور چند دلیل وجود دارد:

1. روایات‏

از پیامبر مکرّم اسلام صلى الله علیه و آله با سندها و عبارات گوناگون روایت شده است که آن حضرت ابتدا از زیارت قبور نهى مى‏فرمودند، ولى بعدها مسلمانان را به زیارت قبور امر کردند.

روایاتى که در کتب حدیثى اهل سنّت در خصوص این مطلب از پیامبر صلى الله علیه و آله نقل شده است، سه دسته‏اند:

__________________________________________________

 (1). مسند أحمد، ج 2، ص 367؛ سنن أبی داود السجستانی، ج 1، ص 453؛ مجمع الزوائد، ج 4، ص 3.

                        زیارت در نگاه شریعت، ص: 12

الف: روایاتى که تنها بیانگر این مطلب است که پیامبر صلى الله علیه و آله زیارت قبرها را اجازه داده است. در این روایات این گونه نقل شده که رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود:

 «نهیتکم عن زیارة القبور فزوروها. «1»»

 «من شما را در گذشته از زیارت قبرها نهى مى‏کردم و اکنون [مى‏گویم که‏] قبرها را زیارت کنید.»

ب: دسته دوم روایاتى است که علاوه بر دستور به زیارت قبرها، فواید و عواقب زیارت را نیز بیان کرده‏اند. در این روایات در ادامه فرمایش پیامبر صلى الله علیه و آله آمده: «نهیتکم عن زیارة القبور فزوروها» یکى از عبارات ذیل آمده است:

1. «فانّها تزهد فی الدنیا وتذکّر الآخرة «2»؛ زیرا زیارت قبور موجب زهد در دنیا و یادآورى آخرت مى‏گردد.»

2. «فانّ فیها تذکرة «3»؛ زیرا در زیارت قبور یادآورى هست.»

__________________________________________________

 (1). صحیح مسلم، ج 6، ص 82، سنن النسائی، ج 4، ص 89 و ج 8، ص 311؛ السنن الکبرى (النسائی)، ج 1، ص 654 و ج 3، ص 225؛ المعجم الأوسط، ج 3، ص 133؛ نصب الرایة، ج 6، ص 239؛ کنز العمّال، ج 12، ص 443؛ المصنّف (ابن أبی شیبة)، ج 3، ص 223.

 (2). سنن ابن ماجة، ج 1، ص 501؛ مستدرک الصحیحین، ج 1، ص 375؛ صحیح ابن حبّان، ج 3، ص 261؛ سنن الدارقطنی، ج 4، ص 173؛ موارد الظمآن، ص 201؛ مسند الشامیّین، ج 3، ص 347؛ الجامع الصغیر، ج 2، ص 297؛ کنز العمّال، ج 15، ص 646.

 (3). سنن أبی‏داود (السجستانی)، ج 2، ص 87؛ السنن‏الکبرى (البیهقی)، ج 9، ص 292؛ کنز العمّال، ج 15، ص 648.

                        زیارت در نگاه شریعت، ص: 13

3. «فانّها تذکّرکم الموت «1»؛ زیرا زیارت قبور یادآورى مرگ را به همرا دارد.»

4. «فإنّها تذکّرکم الآخرة «2»؛ زیرا زیارت قبور شما را به یاد آخرت مى‏اندازد.»

5. «فانّ فیها عبرة «3»؛ زیرا در زیارت قبور پندآموزى وجود دارد.»

6. «انّها ترّق القلب وتدمع العین وتذکّر الآخرة فزوروها «4»؛ زیرا زیارت قبور موجب دلسوزى و اشکبار شدن چشم و یادآورى آخرت مى‏گردد، پس قبرها را زیارت کنید.»

و از این رو قرطبى ذیل تفسیر فرمایش خداوند متعال:

 «أَلْهاکُمُ التَّکاثُرُ* حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقابِرَ» مى‏گوید:

 «لم یأت فی التنزیل ذکر المقابر إلّافی هذه السورة. وزیارتها من أعظم الدواء للقلب القاسی،

__________________________________________________

 (1). مستدرک الصحیحین، ج 1، ص 375؛ الجامع الصغیر، ج 2، ص 677؛ کنزالعمّال، ج 5، ص 647.

 (2). مسند أحمد، ج 1، ص 145؛ مجمع الزوائد، ج 3، ص 58؛ المصنّف (ابن‏أبی شیبة)، ج 3، ص 223؛ مسند أبی یعلى، ج 1، ص 240؛ کنز العمّال، ج 15، ص 652.

 (3). مسند أحمد، ج 3، ص 38؛ مستدرک الصحیحین، ج 1، ص 375؛ مجمع‏الزوائد، ج 3، ص 58؛ المعجم الکبیر، ج 23، ص 278.

 (4). مسند أحمد، ج 3، ص 237؛ مستدرک الصحیحین، ج 1، ص 376؛ السنن‏الکبرى (البیهقی)، ج 4، ص 77؛ مسند أبی یعلى، ج 6، ص 373- 374؛ الجامع الصغیر، ج 2، ص 297؛ کنز العمّال، ج 15، ص 646.

                        زیارت در نگاه شریعت، ص: 14

لأ نّها تذکّر الموت والآخرة وذلک یحمل على قصر الأمل والزهد فی‏الدنیا وترک الرغبة فیها. «1»»

در قرآن‏کریم فقط در این‏سوره ازمقبره‏ها یاد شده‏است. و زیارت مقبره‏ها بهترین دارو براى دل‏هاى سخت است.

زیرا زیارت آنها یادآور مرگ و آخرت است و یادآورى مرگ و آخرت، موجب کوتاه شدن آرزوها و زهد در دنیا و ترک اشتیاق به ماندن در آن مى‏گردد.»

قرطبى در ادامه مى‏گوید:

 «قال العلماء: ینبغی لمن أراد علاج قلبه وانقیاده بسلاسل القهر إلى طاعة ربّه أن یکثر من ذکر هادم اللذات ومفرّق الجماعات وموتم البنین والبنات ویواظب على مشاهدة المحتضرین وزیاره قبور أموات المسلمین. فهذه ثلاثة امور ینبغی لمن قسا قلبه ولزم ذنبه أن یستعین بها على دواء دائه ویستصرخ بها على فتن الشیطان وأعوانه، فإن انتفع بالإکثار من ذکر الموت وانجلت به قساوة قلبه فذاک، وإن عظم علیه ران قلبه واستحکمت فیه دواعى الذنب، فإنّ مشاهدة المحتضرین وزیارة قبور أموات المسلمین تبلغ فی دفع ذلک ما لا یبلغه الأوّل، لأنّ ذکر الموت إخبار للقلب مما

__________________________________________________

 (1). تفسیر القرطبی، ج 20، ص 170.

                        زیارت در نگاه شریعت، ص: 15

إلیه المصیر وقائم له مقام التخویف والتحذیر. وفی مشاهدة من احتضر وزیارة قبور من مات من المسلمین معاینة ومشاهدة، فلذلک کان أبلغ من الأوّل، قال صلى الله علیه و آله: (الخبر کالمعاینة) رواه ابن عبّاس.

فأمّا الاعتبار بحال المحتضرین فغیر ممکن فی کلّ الأوقات، وقد لا یتّفق لمن أراد علاج قلبه فی ساعة من الساعات.

وأمّا زیارة القبور فوجودها أسرع والانتفاع بها ألیق وأجدر، فینبغى لمن عزم على الزیارة أن یتأدّب بآدابها ویحضر قلبه فی اتیانها ولا یکون حظّه منها التطواف على الأجداث فقط، فإنّ هذه حالة تشارکه فیها بهیمة ونعوذ باللَّه من ذلک، بل یقصد بزیارته وجه اللَّه واصلاح فساد قلبه أوتقع المیّت بما یتلوا عنده من القرآن والدعاء، ویتجنّب المشی على‏المقابر والجلوس علیها، ویُسَلّم علیه أیضاً وأتاه من تلقاء وجهه، لأنّه فی زیارته کمخاطبته حیّاً، ولو خاطبه حیّاً لکان الأدب استقباله بوجهه فکذلک هنا أیضاً» «1».

تمام سخن قرطبى در این قسمت در چند نکته خلاصه مى‏شود:

__________________________________________________

 (1). تفسیر القرطبى، ج 20، ص 171.

                        زیارت در نگاه شریعت، ص: 16

الف: راه علاج سنگدلى و تسلیم در برابر اوامر خداوند، عبارت است از: 1. یادآورى مرگ. 2. مشاهده افراد در حال مرگ. 3. زیارت قبور اموات.

ب: از این سه امر، زیارت قبور، بهترین راه براى علاج سنگدلى و دفع فتنه‏هاى شیطان است؛ زیرا یادآورى مرگ موجب توجّه نفس به عاقبت خویش است، ولى به اندازه مشاهده افراد در حال مرگ مؤثّر نخواهد بود. و مشاهده افراد در حال مرگ نیز براى همه افراد در هر ساعتى ممکن نیست. پس زیارت قبرها بهترین راه است؛ چون هم قابل دیدن است و هم در دسترس!

ج: باید هدف از رفتن‏به‏مقبره‏ها اصلاح قلب و توجّه به خدا و قیامت باشد و یا به قصد تلاوت قرآن و قرائت فاتحه و دعا براى اموات.

وهمه مى‏دانند که تمام شیعیان در رفتن به مقبره‏ها هدفى جز اصلاح قلب و توجّه به خدا و قیامت و تلاوت قرآن و قرائت فاتحه و دعا براى اموات ندارند.

2. سیره پیامبر صلى الله علیه و آله‏

بى‏شکّ زیارت قبور سیره پیامبر صلى الله علیه و آله است. در کتب حدیثى اهل سنّت نقل شده که پیامبر صلى الله علیه و آله به زیارت قبر مادرش، آمنه مى‏رفت و در آنجا مى‏گریست.

از ابوهریره چنین نقل شده است:

                        زیارت در نگاه شریعت، ص: 17

 «زار رسول اللَّه صلى الله علیه و آله قبر امّه، فبکى وأبکى من حوله، وقال: استأذنت ربّی أن استغفر لها فلم یأذن لی، واستأذنته أن أزور قبرها فأذِنَ لی، فزوروا القبور، فإنّها تذکّرکم الموت «1».»

 «رسول خدا صلى الله علیه و آله قبر مادرش را زیارت کرده و در آنجا گریست و دیگران را نیز گریانید و فرمود: از خداوند خواستم به من اجازه دهد براى مادرم طلب آمرزش کنم، ولى خداوند به من اجازه نداد؛ و از او خواستم قبر او را زیارت کنم و اجازه داد. پس قبرها را زیارت کنید، زیرا زیارت قبور یادآور مرگ است.»

روایات زیادى درباره زیارت پیامبر صلى الله علیه و آله به صورت مکرّر از بقیع نقل شده است.

عایشه گفته است:

 «فقدتُ رسول اللَّهَ صلى الله علیه و آله فاتّبعتُه، فأتى البقیع، فقال:

السلام علیکم دار قوم مؤمنین. «2»»

رسول خدا صلى الله علیه و آله از خانه بیرون رفت، من او را دنبال کردم تا به بقیع رسید و فرمود: السلام علیکم دار قوم مؤمنین.»

__________________________________________________

 (1). مسند أحمد، ج 2، ص 441؛ صحیح‏مسلم، ج 3، ص 65؛ سنن‏ابن‏ماجة، ج 1، ص 501؛ سنن أبی‏داود السجستانی، ج 9، ص 87؛ سنن النسائی، ج 4، ص 9؛ مستدرک الصحیحین، ج 1، ص 275، السنن الکبرى، ج 4، ص 70 و 74.

 (2). مسند أبی یعلى؛ ج 8، ص 69.

                        زیارت در نگاه شریعت، ص: 18

و نیز از عایشه نقل شده است:

 «کان رسول اللَّه صلى الله علیه و آله کلّما کانت لیلتها من رسول‏اللَّه صلى الله علیه و آله یخرج من آخر اللیل إلى البقیع، فیقول: السلام علیکم دار قوم مؤمنین، أتاکم ما توعدون غداً مؤجّلون، وإنّا إن شاء اللَّه بکم لاحقون، اللّهمّ اغفر لأهل بقیع الغرقد «1».»

هر شب که پیامبر صلى الله علیه و آله نزد او مى‏آمد، آخر شب به بقیع مى‏رفت و مى‏فرمود: السلام علیکم دار قوم ....»

ج: دسته سوم روایاتى است که در ادامه فرمایش پیامبر صلى الله علیه و آله که: «نهیتکم عن زیارة القبور فزوروها»، یکى از دو عبارت ذیل وجود دارد:

1. «ولاتقولوا هجراً «2»؛ و زبان به فحش و ناسزا نگشایید.»

2. «واجعلوا زیارتکم لها صلاةً علیهم واستغفاراً لهم «3»؛ و زیارت خویش را همراه با نماز بر آنان و طلب آمرزش آنها قرار دهید.»

__________________________________________________

 (1). صحیح مسلم، ج 3، ص 63؛ السنن الکبرى (البیهقى)، ج 4، ص 79 و ج 5، ص 249؛ السنن الکبرى (النسائی)، ج 1، ص 656؛ مسند أبی یعلى، ج 8، ص 199؛ صحیح ابن حبّان، ج 7، ص 444؛ ریاض الصالحین، ص 308؛ ارواء الغلیل، ج 3، ص 213.

 (2). کنز العمّال، ج 5، ص 859؛ مسند أحمد، ج 3، ص 237؛ مستدرک الصحیحین، ج 1، ص 376.

 (3). کنز العمّال، ج 15، ص 652- 653؛ المعجم الکبیر، ج 2، ص 94.

                        زیارت در نگاه شریعت، ص: 19

از مجموع این روایات استفاده مى‏شود که اگرچه پیامبر صلى الله علیه و آله ابتدا مسلمانان را از زیارت قبور نهى کرده است، ولى این نهى، مصلحتى و به هدف اظهار مخالفت با مشرکانى بوده که به کنار قبرها مى‏رفتند و قبرها را معبود خویش قرار داده، بر آنان سجده مى‏نمودند. پس از ارتقاى فرهنگ دینى مردم و آشنایى آنان با معارف الهى، زیارت قبرها را اجازه دادند و یادآور فواید مهمّ این عمل شدند. با صرف نظر از این مطلب مى‏گوییم: حکم اوّلى زیارت قبور در سنّت پیامبر صلى الله علیه و آله حرمت آن بوده است، سپس این حکم را پیامبر صلى الله علیه و آله نسخ کرده و جواز آن و بلکه استحباب آن را صادر فرموده است. در حقیقت این مورد یکى از موارد نسخ سنّت به سنّت است و بسیارى از اندیشمندان اصولى اهل سنّت نیز این مورد را از مصادیق نسخ سنّت به سنّت دانسته‏اند. «1»

در دلالت این روایات بر استحباب زیارت براى مردان، میان تمام فقهاى اسلام اتّفاق نظر وجود دارد و بعضى ادّعاى اجماع کرده‏اند. «2» و امّا در دلالت آنها بر استحباب یا جواز زیارت براى زنان اختلاف دارند و تفصیل آن خواهد آمد.

__________________________________________________

 (1). الفصول فی الاصول (الجصّاص)، ج 2، ص 34؛ الإحکام (ابن حزم)، ج 4، ص 459؛ الإحکام (الآمدی)، ج 3، ص 146؛ اصول السرخسی، ج 2، ص 77؛ المستصفى، ج 1، ص 103؛ المحصول، ج 3، ص 331؛ إرشاد الفحول، ج 1، ص 293؛ المعتمد، ج 1، ص 390؛ روضة الناظر، ص 88.

 (2). المجموع (نووی)، ج 5، ص 310؛ الإقناع، ج 1، ص 192؛ مغنی المحتاج، ج 1، ص 365؛ الشرح الکبیر، ج 2، ص 427.

                        زیارت در نگاه شریعت، ص: 20

بشیر بن خصاصه مى‏گوید:

 «أتیت النبى صلى الله علیه و آله فلحقتُه بالبقیع، فسمعته یقول:

/ 0 نظر / 29 بازدید